انسانى باشد ، با همان حال كه پذيرش هر تربيتى در نوسالها و [ ميان‌سالها ] خيلى زود انجام مىگيرد ، وارد مىشوند به مراتب بعد . آنجا هم چنانچه تربيت ، يك تربيت انسانى باشد و موافق با فطرت انسان كه همان فطرت ، وديعه گذاشتهء از خداست فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها « 1 » آن طور باشد ، در دانشگاه هم همان جور تربيت باشد ، اينها بعد كه تحويل به جامعه داده مىشوند و مقدرات جامعه قهراً به دست اينها سپرده مىشود بِالمَآل « 2 » كشور را كشور نورانى ، كشور انسانى ، كشور به فطرت اللَّه ، تربيت مىكنند ، و كشور را به جلو مىبرند . خطر علمِ بدون تربيت اگر شما بخواهيد تعليم كنيد فقط اطفال را و كارى به اين نداشته باشيد كه در پهلوى تعليم و تربيت انسانى ، تربيت اخلاقى باشد ، اينها با همان علمِ بدون تربيت ، مراحل را طى مىكنند . و علم بدون تربيت آنها را يا اكثر آنها را رو به فساد مىكشد . انسان از اول اين طور نيست كه فاسد به دنيا آمده باشد . از اول با فطرت خوب به دنيا آمده ؛ با فطرت الهى به دنيا آمده : كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ « 3 » كه همان فطرت انسانيّت ، فطرت صراط مستقيم ، فطرت اسلام ، فطرت توحيد است . اين تربيتهاست كه يا همين فطرت را شكوفا مىكنند ؛ و يا جلوى شكوفايى فطرت را مىگيرند . اين تربيتهاست كه يك كشور را ممكن است به كمال مطلوبى كه از هر جامعهء انسانى است برسانند و يك كشور كشور انسانى باشد ؛ كشور مطلوب اسلام باشد . و همين تربيتها يا تعليمهاى بدون تربيت ممكن است كه اينها در آن وقتى كه مُقدّرات يك كشورى دست آنهاست و همه چيز كشور به دست آنهاست كشور را به تباهى بكشند . شما آقايان معلمين و همهء معلمهايى كه در سرتاسر كشور هستند و همهء

--> ( 1 ) - سورهء روم ، آيهء 30 : « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها » پس تو اى رسول ( با همهء پيروانت ) مستقيم رو به جانب آيين پاك اسلام آور ، و پيوسته از طريق دين خدا كه فطرت خلق را بر آن آفريده است پيروى كن ( 2 ) - سر انجام ( 3 ) - « هر مولودى با فطرت پاك به دنيا مىآيد » . عوالى اللآلي ، ج 1 ، ص 35 ، ح 18 .